Bebeklerde Motor Gelisim Dönemleri

MOTOR GELİŞİM DÖNEMLERİ

  Motor gelişim sürecinde içten ve dıştan gelen süreçlerin etkileşiminin sonucu olarak basit reflekslerle başlayan baş, boyun ve gövde kaslarının kontrolü aşamalar şeklinde gelişir. Benzer şekilde motor becerilerin temeli olan oturma, emekleme, yürüme, koşma, atlama, tırmanma gibi büyük kas motor etkinlikleri ve uzanma, tutma, bırakma, fırlatma gibi elin yönetimi ile ilgili küçük kas motor becriler de aşamalar hâlinde gelişir.

Refleksif hareketler dönemi ( 0 -1 Yaş)

Yeni doğan, dünyaya pek çok refleksle gelir. Bebek, bu refleksleri isteyerek yapmamakta; hareketlerini kontrol altına alamamaktadır. Bu reflekslerden bazıları, bebek büyüdükçe ve isteyerek yaptığı hareketler arttıkça ortadan kaybolur. Ani ışığa gözlerin tepki vermesi gibi bazı reflekslere yetişkinlik döneminde de rastlanabilir.

Yeni doğan bebeğin en bilinen ve en sık rastlanan refleksleri moro, adımlama, arama ve emme yakalama, babinski, tonik labirentin refleksi, tonik boyun refleksleridir.

Moro refleksi:

En çok bilinen ve uygulanan ilkel reflekstir. Yatağa vurarak, ani ses ve ışık vererek bebeği kollarından kaldırıp ani bırakarak, başını aniden arkaya düşmesini sağlayarak uyaran verildiğinde önce kollardan açma sonra bükme, elin baş ve işaret parmağı ile önce C şeklinde yaklaştırma ve sonra semifleksiyon (tam olmayan kapanma) hareketi gözlenmesidir.

Moro refleksi doğuşta mevcut olup altıncı ayda kaybolur.

Ömür boyu devam eden irkilme refleksi ise moro refleksinin devamı sayılır.

Emme ve arama refleksi:

Doğumdan itibaren mevcutturlar. Bebeğin dudağı veya yanağına dokunulduğunda başını o tarafa çevirir eğer cisim yakınsa hemen emmeye başlar. Arama refleksi bir ay, emme refleksi dört, altı aya kadar devam eder.

Adımlama refleksi:

Yeni doğan koltuk altlarından tutularak kaldırılıp ayakları yere temas ettirildiğinde otomatik olarak adım atar, ikinci ayda kaybolur.

Yakalama refleksi:

Doğumdan itibaren bebeğin kendi ağırlığını kaldıracak kadar güçlü bir reflekstir.

Babinski Refkeksi:

Bebeğin ayak tabanı, topuktan parmağa doğru hat şeklinde çizildiğinde ayağı içe kıvrılır ve parmaklar yukarı kalkar.

Altı ayla iki yıl arasında bu refleks kaybolur, sonradan parmaklar içe kıvrılmaya başlar.

Tonik Labirent Refleksi:

Yerçekimine karşı vücudun dik durmasını sağlar. Yüzükoyun yatan çocukta ayaklar bükülmüş durumunda ve karın altında, kollar da bükülmüş ve göğüs hizasında durur. İlk altı hafta içinde azalır ve ilk üç ay içinde kaybolur. Hipotonilerde ve beyin hasarlarında görülmez ve üç aydan sonra görülmesi de kesinlikle patolojiktir.

Tonik Boyun Refleksi:

Sırt üstü yatar pozisyonda baş omuza doğru döndürüldüğünde, çenenin baktığı taraftaki kol ve bacakta açık, arka kafanın tarafta kol ve bacakta bükülme gözlenir. Üçüncü aydan sonra kaybolması beklenir.

İlkel hareketler dönemi ( 1-2 yaş )

Bu döneme ait hareket yeteneklerinin gelişmesi, hem çevresel faktörlere hem de olgunlaşma faktörlerine bağlıdır. Olgunlaşma, hareket yeteneklerinin bir sıra izlemesini sağlar. Çevresel faktörler ise hareket yeteneklerinin ortaya çıkış hızını düzenlerler.

İlkel hareketler, ilk iki yaşta gözlenen istemli hareketlerin ilk biçimidir. Bebeğin oturması, emeklemesi, ayakta durabilmesi, gelişimde olgunlaşmanın önemini ortaya koymaktadır.

Bu hareketler, yaşamın ilk iki yılında kemik, kas ve sinir sistemindeki gelişimin yanı sıra, bebeğe sağlanan alıştırma olanakları sonucu ortaya çıkarlar.

Reflekslerin ortadan kalktığı evre:

Bu evre, doğumla başlar ve bir yaşına kadar sürer. Bu dönemde, sinir sisteminin olgunlaşması ile refleksler yerlerini istemli hareketlere bırakırlar.

Bu dönemde istemli hareketlerdeki farklılaşma ve bütünleşme zayıftır. Hareketler amaçlı olmasına karşın, kontrolsüz ve kabadırlar.

 Örneğin, bebek bir nesneyi yakalamak istediğinde el, bilek, kol, omuz ve hatta gövdenin tümünün katıldığı kaba bir hareket yapar. Bir başka deyişle, elin nesneye uzatılma sürecinde istemli bir hareket olmasına karşın kontrol eksikliği vardır.

İlk kontrol evresi:

Birinci yaş ile ikinci yaş arası, ilk sene ortaya çıkan ilkel hareketler üzerinde alıştırmalar yapıldığı ve bunların kontrol edildiği evredir.

 Zihinsel ve motor süreçlerdeki hızlı gelişme sonucu ilkel hareket yeteneklerinde hızlı bir artış gözlenir.

Bu evrede, bebekler temelde denge sağlama, lokomotor ve manipülatif becerilerde uzmanlaşma ve kontrol kazanma ile ilgilenirler.

Denge sağlama:

Bebek bedenini dik tutabilmek için, yerçekimine karşı sürekli bir uğraş vermek zorundadır.

Yerçekimine karşı kas ve kemik sistemi üzerinde kontrol sağlamak, tüm bebekler için önceden kestirilebilir bir sıra izler.

Önce baş ve boyun kontrolü, daha sonra gövde bacakların kontrolü sağlanır.

Bebeğin yatar durumdan dik duruma geçebilmesindeki sıralı ilerlemede, baştan ayağa gelişim ilkesi açıkça gözlenebilir.

Yeni doğmuş bebek baş ve boyun kaslarını kontrol edemez.

Birinci ayın sonunda, bu kasların kontrolü kazanılmaya başlar ve bebek yüzüstü yatırıldığında çenesini kaldırabilir.

Beş aylık bir bebeğin ise, sırtüstü yatırıldığında başını kaldırabilmesi gerekir.

Yer değiştirme (Lokomotor hareketler):

Lokomotor hareketler, büyük ölçüde dengeleme hareketlerine dayanırlar.

Bebek dengeleme hareketlerinde yeterli bir duruma gelmediği sürece özgürce yer değiştiremez.

Bu dönemde kazanılan başlıca lokomotor hareketler, sürünme, emekleme ve yürümedir.

Manipülasyon:

Manipülatif hareketlerin ortaya çıkması da yürümedeki gibi uzun ve sıralı gelişim aşamalarından geçer.

Temel manipülatif beceriler, uzanma, yakalama ve bırakmadır.

 Bebek, dördüncü ayda nesne ile ilişki kurmasında gerekli olan el, göz koordinasyonunu sağlayabilir. Başlangıçta uzanma, kaba bir omuz ve dirsek hareketidir. Daha sonra bilek ve el harekete doğrudan katılır.

Beşinci ayın sonunda bebek, mükemmel biçimde nesneye uzanarak dokunabilir.

Temel hareketler dönemi (2-6 yaş)

Yaşamın ikinci yılından başlayarak yedinci yılına kadar geçen süre temel becerilerin kazanıldığı dönemdir.

Tüm çocuklarda ortak özellik taşıması ve yaşam için gerekli beceriler olduğundan temel beceriler adını almıştır.

Bunlar koşma, atlama, sıçrama, sekme, yakalama, fırlatma, topa ayakla vurma gibi hareketlerdir.

Devamını Oku...

BEBEKLİK DÖNEMİNDE GELİSİM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR

GELİŞİM

Organizmanın döllenmeden başlayarak büyüme, olgunlaşma ve öğrenmenin etkileşimiyle bedensel, bilişsel, dil, duygusal, sosyal yönden en son aşamaya ulaşıncaya kadar sürekli ilerlemesidir.

BÜYÜME

 Organizmanın fiziksel özelliklerinin nicel olarak gösterilmesi yani bedensel olarak gösterdiği değişiklikleri ifade etmektedir.

OLGUNLAŞMA

Olgunlaşma, vücut organlarının kendilerinden beklenen fonksiyonu yerine getirebilecek düzeye gelmesi için, öğrenme yaşantılarından bağımsız olarak, kalıtımın etkisiyle geçirdiği biyolojik bir değişmedir.

ÖĞRENME

Yaşantı sonucu davranışta meydana gelen sürekli değişikliktir. 

HAZIRBULUNUŞLUK

Organizmanın,olgunlaşma ve öğrenme sonucunda kişinin belli davranışları yapabilecek düzeye gelmesidir.

KRİTİK DÖNEM

 Organizmanın yaş değişkenine göre belirli becerileri kazanma ve öğrenme açısından uygun olduğu dönemdir .

KAYNAKLAR

Yıldız Bıçakçı, M. (Editör), Bebeklik ve İlk Çocukluk Döneminde (0-36 Ay) Gelişim, Duyuların Gelişimi ve Desteklenmesi, Eğiten Kitap, Ankara, 2015.

Aral, N. ve G. Baran,  (editör), Çocuk gelişimi. Ya-Pa Yayın Pazarlama Sanayi ve Tic. A.Ş., İstanbul, 2011.

Devamını Oku...

Bebekler ne ister?

BEBEKLER NE İSTER?

Bebekler bir şey anlamaz diye düşünmeyin. Doğduğu günden itibaren bebek her gün yeni şeyler öğrenir. Yeni kişiler nesneler tanır. Sesleri ayırt eder. Kendisi tekrarlar yapar. Bebeğiniz öğrenmeye öncelikle kendi vücudunu tanımakla başlar.

Ellerine, ayaklarına bakar, dokunur, ağzına götürür. İlk aylarda anneyi ve annenin göğsünü kendi vücudunun bir parçası olarak algılar. Ayrımı yavaş yavaş yapmaya başlar. Çocuğunuzun ilk aylarını önemseyin. Onun gelişim potansiyelini araştırmasına yardımcı olun.

0-6 Aylık Bebeklerle Neler Yapabilirsiniz?

Bebeğin dış dünyayla olan ilgisini geliştirin.

Duyularını keşfetmesini sağlayın. Ufak bir ayna ile ışık oyunları yapabilirsiniz. Işığı fark ediyor mu? Işığı takip ediyor mu? Önce göz sonra başıyla izleyebiliyor mu? Işığı her izlemesinde mutlu olduğunuzu sevindiğinizi bebeğinize anlatın.

Bebek masajı yaparak onun kendine güveninin gelmesini, kendini emniyette hissetmesini ve başkalarıyla duygusal bağlar kurmasını sağlayın. Böylece bebeğinizin nelerden hoşlandığını bilir ve onu daha iyi tanırsınız. Ağladığında sizin bildiğiniz hoşlandığı davranışları yaparak bebeğinizi eğlendirebilirsiniz.

Göz teması kurarak yapılan masaj çok değerli olacaktır. Siz masaj yaparken hem ona dokunarak vücudunu doyururken hem de göz teması kurarak ruhunu da doyurmuş olursunuz.

6-12 Aylık Bebeklerle Neler Yapabilirsiniz?

Bebeğiniz sizinle beraber oyunlar oynayarak sebep sonuç ilişkilerini kavrayacaktır.

Bebeğinizin yaratıcılığını arttırıcı yeni girişimlerde bulunmasını destekleyerek onun öğrenmesini ve beceriler geliştirmesini sağlayabilirsiniz.

Farkındalık yaratma, keşfetmesini sağlamak çok önemlidir. Bu konuda sık ve tekrarlayıcı uygulamalar yapmak öğrenmenin ve duygusal doyumun artmasını sağlayacaktır.

Sosyal farkındalık yaratmak ve beyin gelişimini hızlandırmak için müzik ve dansla yapılan aktiviteler yapabilirsiniz.

Bebeğinize bir oyuncak gösterin ve bu oyuncağı saklayın, onun bulmasını isteyin. Her defasında oyuncağı farklı bir yere saklayın ve bulduğunda sevindiğinizi bildirin. Alkışlayın, sevinç çığlıkları atın ve aferin deyin. Bu oyuncağı işin başında hep aynı yere saklayın. Bulmasını sağlayın, bulunca olumlu tezahürat yapın. Daha sonra oyuncağı sakladığınız yeri ondan biraz daha uzaklaştırın ve nereye kadar oyuncakla ilgisinin kaybolmadan devam edebileceğini fark edin. Oyuncağın adını söyleyin. Sakladığınız oyuncak herhangi bir bebek, emzik veya onun battaniyesi olabilir. Önceden tanıdığı sevdiği, aşina olduğu bir materyal olmalıdır. Çıngırak, diş kaşıyıcı gibi yuvarlanan ,canlı renkleri olan bir top , araba veya onun ayısı kuzusu olabilir. Sakladığınız mesafe yaş ilerledikçe artacaktır.

 Belli bir aydan itibaren oyuncağın sadece sesini duymasının sağlanmasıyla araması mümkün olacaktır. Belli bir yaşta da siz ona oyuncağın ismini söyleyerek saklayabilirsiniz. Oyuncağı bulacak, size getirecek ve sizin sevinmenizi isteyecektir. Bütün bunlar onun öğrenme sürecini tetikleyecek, harekete geçirecektir. Bu karşılıklı oyunları yaparken mimikleriniz çok önemlidir. Teşvik edici, isteyici ve onaylayıcı olmalısınız. Tekrarlardan kaçınmayın. Tekrarlar pekiştirici olacaktır. Bebekler böyle pozitif iletişimi içeren keyifli oyunlardan sıkılmazlar. Bu aylarda müziğin ve dansın etkisi çok önemlidir.

12-16 Aylık Bebeklerle Ne Tür Oyunlar Oynayabilirsiniz?
 

Artık ikili olarak oyunlar oynayabilirsiniz. Bebeğiniz ile birlikte oyun alanındaki oyuncakları , aletleri bu aylarda rahatlıkla kullanabilirsiniz. Topu tut ve at oyunu en sevdikleri oyundur. Saatlerce hiç bıkmadan usanmadan oynayabilecekleri bir oyundur.

 Artık o sizin bulmanız için oyuncaklarını saklayabilir. Siz oyuncağı bulun ve sevinin. Âmâ hemen bulmayın, bir süre arayın. Arama süresini bebeğinizin beklenti süresine göre ayarlayın. İpin ucundaki bir oyuncağı sürüklemek, yürütmek onun bu aylarda çok hoşuna gidecektir. İpinden tutup çekilebilen tekerlekli arabalar veya hayvanlar bu yaşta seçilmesi gereken oyuncaklardandır. Örneğin yürürken başını veya kuyruğunu sallayan bir köpek çok heyecan verici olabilir.

 Bebekler oynadıkça istedikleri, hissettikleri ve düşündükleri şeyleri ifade edebilme becerisi kazanırlar sosyalleşirler. Siz onun her defasında yeni bir denge , koordinasyon duygusu geliştirmesini izlersiniz.

Bu aylarda bebeğiniz artık diğer bebeklerle ve çocuklarla birlikte oyunlar oynamaya başlar. Tam anlamıyla oyuncaklarını paylaşmasa da onları verip alabilir. Bu aylarda yanına gelen çocukları fark eder ve sevinç tepkisi gösterir. Çocuk gidecekken gitmesin diye ağlar. Ondan kesinlikle oyuncaklarını vermesini veya paylaşmasını istemeyin. Birlikte oyun , evcilik , doktorculuk 3 yaşında devreye girecektir. Bu konuda aceleci olmayınız.

16-24 Aylık Bebeklerle Nasıl Oyunlar Oynayabilirsiniz?

Bu 1-2 yaş aralığıdır. Bu dönemde bilişsel ,fiziksel , ve sosyal gelişim hızlı olmaya devam etmektedir. Fiziksel hareket bu dönemde tam anlamıyla devreye girmiştir. Takla atma , koşma , zıplama rahattır. Artık düşme korkusu tam anlamıyla kaybolmuştur. Artık konuşma ve kelime haznesinin zenginleşmesi için sözlü oyunlar oynamalısınız. İstenilen komutu almak ve uygulamak, zorlukları başarmak, yaptığını size göstermekten zevk almak artık istenilen yaklaşımlardır. Bu dönem ona pek çok şey öğretebileceğimiz dönemdir. Sizi taklit eder. Hızlı öğrenir. Sesli onaylanmak ister. Çiş alışkanlığı kazandırma da bu aylarda olacaktır. Bebeğinizle saklambaç gibi oyunlar oynayabilirsiniz.

Bu dönem karıştırıcılık , meraklılık dönemidir. Her şeyi , her yeri karıştırmak ister. Eline almak, tutmak , bakmak ister. Pek çok şeyi atar. Sesini dinlerler, bu bir öğrenme sürecidir. Sakın bu dönemde sizi kızdırdığını düşünmeyin. Oyuncaklarını bırakıp çatal, kaşıklarla oynamayı seçebilir. Dönem inatçılık dönemidir. Bazen inat eder kendi söylediklerinin ve isteklerinin kabul edilmesini ister. Bu durum sizi paniğe sokmamalıdır. Oyun konusunda hiç itiraz etmezler. Gerekli olan fazla oyuncak değil, yaşına uygun oyuncaklardır.

Bebekler ne ister?

Devamını Oku...